De bloemetjes buitenzetten? Wacht vooral niet tot het voorjaar!

Veel mensen krijgen in april of mei de lentekriebels en willen dan graag de bloemetjes buitenzetten. Letterlijk zelfs. Tuincentra draaien overuren en overal verschijnen zakjes bloemenzaad. Maar wie denkt dat het voorjaar de ideale tijd is om een bloemenweide aan te leggen, kan tegenwoordig behoorlijk bedrogen uitkomen.

Zeker met de toenemende droogteperiodes is voorjaarszaai lang niet altijd de verstandigste keuze. Bij MEERGroen hebben we daarom een andere aanpak: wij zaaien onze bloemenweides bij voorkeur in het najaar. En daar hebben we goede ecologische redenen voor.

De afgelopen jaren hebben we regelmatig meegemaakt dat het voorjaar al vroeg zomerse trekjes kreeg. Eind april viel er soms nog een flinke regenbui, voldoende om bloemenzaad te laten ontkiemen. Maar daarna volgden langdurige droge periodes.

En daar begint het probleem. Een minuscuul zaadje dat net is ontkiemd en een worteltje van anderhalve centimeter heeft gevormd, is bijzonder kwetsbaar. Als de regen vervolgens wekenlang uitblijft, is de kans groot dat het jonge plantje het niet overleeft.

Eigenlijk is het vreemd dat we zo massaal in het voorjaar willen zaaien. Kijk maar eens hoe de natuur zelf te werk gaat. Veel planten groeien vooral van maart tot juni, bloeien in de zomer en produceren vanaf augustus of september hun zaden.

In die periode verspreiden miljoenen, zo niet miljarden, zaadjes zich over de omgeving. Ze wachten op geschikte omstandigheden om te ontkiemen. En juist het najaar biedt daarvoor vaak uitstekende kansen.

De bodem is doorgaans vochtiger, terwijl de temperatuur in september en oktober nog voldoende hoog kan zijn om wortels te ontwikkelen. Sommige soorten vormen voor de winter al een stevig wortelstelsel en een bladrozet. Daarmee hebben ze in het volgende voorjaar een flinke voorsprong op planten die dan pas worden gezaaid.

Veel inheemse soorten zijn bovendien uitstekend aangepast aan winterse omstandigheden. Hun groei vertraagt of stopt tijdens koude perioden, maar zodra het voorjaar aanbreekt, pakken ze de draad weer op.

Het resultaat kan een bloemenweide zijn die al vroeg in het seizoen kleur geeft, terwijl een pas in april ingezaaide bloemenweide vaak pas later op gang komt.

Een bloemenweide aanleggen is één ding, maar haar jarenlang bloemrijk houden is een tweede uitdaging.

Onze bloemenweides bevatten vaak tientallen soorten, waaronder klaprozen, gele ganzenbloemen, kamille en allerlei andere eenjarige planten. Die kunnen prachtig bloeien en produceren enorme hoeveelheden zaad.

Meerjarige grassen vormen geleidelijk een steeds dichter wortelstelsel en kunnen daarmee de eenjarige bloemen verdringen. Zonder passend beheer verandert een kleurrijke bloemenakker uiteindelijk in een grasveld.

Daarom behandelen we bepaalde bloemenweides min of meer als een traditionele akker. Met een tractor en frees wordt de bodem oppervlakkig bewerkt, waardoor gevestigde grassen en andere concurrerende planten worden teruggedrongen. Een deel van het aanwezige bloemenzaad kan daarna opnieuw ontkiemen.

Op die manier kunnen we jarenlang genieten van bloemen die zichzelf telkens opnieuw uitzaaien. Op sommige plekken lukt het ons om de bloemenrijkdom wel vijftien jaar in stand te houden, al blijft het resultaat afhankelijk van de bodem, het weer en het beheer.

Niet iedere bloemenweide vraagt overigens om deze aanpak. Voor bloemenrijke graslanden met overblijvende soorten is maaien en afvoeren vaak juist beter. Wij gebruiken de frees vooral voor onze akkerachtige bloemenweides met veel eenjarige soorten.

Deze week was het weer zover. Verschillende bloemenweides in Heemstede kregen hun jaarlijkse onderhoudsbeurt.

Het ging om de bestaande bloemenweides aan de Kohnstammlaan van ongeveer 3.000 vierkante meter, bij Slot Heemstede van 6.000 vierkante meter en op Meermond van 5.000 vierkante meter.

Daarnaast werden twee nieuwe bloemenweides voorbereid: één aan de Meijerslaan en één bij Groenendaal.

Alles bij elkaar hebben we daarmee minstens 14.000 vierkante meter aan bestaande bloemenweides aangepakt, plus de twee nieuwe locaties. Een flinke oppervlakte waarop we komend voorjaar weer hopen te kunnen genieten van een kleurrijk bloemenfeest.

Volgende week worden de nieuwe terreinen ingezaaid met bloemenzaad uit onze eigen voorraad.

Idealiter voeren we deze werkzaamheden al vanaf half september uit, maar in de praktijk moeten we ook rekening houden met de beschikbaarheid van landbouwmachines. De tractoren die wij gebruiken, zijn immers ook nodig voor de aardappel- en suikerbietenoogst.

Gelukkig biedt het tegenwoordig vaak zachte najaarsweer mogelijkheden om het werk wat later uit te voeren.

Bloemenweides zijn niet de enige natuurprojecten die in deze periode aandacht vragen.

Nu de temperaturen dalen, bereiden ook de egels zich voor op hun winterslaap. Wanneer het langdurig kouder wordt en er minder voedsel beschikbaar is, zoeken ze een beschutte plek om de winter door te komen.

Daarom is dit een uitstekend moment om takkenrillen en egelkasten aan te leggen. Deze week hebben we twee nieuwe egelkasten geplaatst.

Met zulke voorzieningen proberen we egels veilige overwinteringsplekken te bieden. Een takkenril heeft bovendien nog veel meer voordelen: vogels vinden er beschutting, insecten kunnen er overwinteren en allerlei kleine dieren profiteren van de natuurlijke schuilplaatsen.

Zo kan een stapel snoeihout ineens veranderen in een compleet appartementencomplex voor de natuur.

De vrijdag begon met een leuke verrassing voor onze vrijwilligers op Meermond. Dankzij een sponsor kreeg iedereen een nieuwe Meermond-trui.

Een mooi gebaar, zeker nu de temperaturen beginnen te dalen. Want vrijwilligerswerk in de natuur is prachtig, maar een beetje warmte en waardering kunnen we altijd gebruiken.

Een tweede opsteker kwam van de gemeente Heemstede. Op de website Heemstede Duurzaam werd aandacht besteed aan ons werk en vooral aan het nieuwe seizoen van MeerBomen.Nu.

Onder de titel Met MeerBomen.Nu geven we jonge bomen een tweede kans wordt uitgelegd hoe we jonge bomen redden die anders verloren zouden gaan en ze elders een nieuwe groeikans geven.

Het is fijn dat ook de gemeente aandacht besteedt aan dit initiatief, waarmee we niet alleen bomen redden, maar ook steeds meer mensen bij natuurherstel betrekken.

Op Meermond zijn we ondertussen ook verdergegaan met een andere jaarlijkse uitdaging: de bramen.

Vooral op de hellingen, waar tractoren niet kunnen komen, kunnen deze planten zich flink uitbreiden. Twee weken geleden hebben we de lange bramenslierten met een bosmaaier afgezet.

Inmiddels zijn de afgesneden takken verdroogd. Daardoor zijn ze gemakkelijker te herkennen en een stuk lichter geworden.

Dat maakt het opruimen aanzienlijk prettiger. Eerst harken we de afgestorven takken bij elkaar, waarna we met spaden de wortelstelsels uitsteken.

Het grote voordeel is dat we ons daarbij niet voortdurend een weg hoeven te banen door een wirwar van stekelige ranken. Dat scheelt heel wat krassen op armen en benen!

Iedere week pakken we een nieuw gedeelte aan. Zo werken we stukje bij beetje naar een situatie waarin Meermond aan het einde van de winter weer helemaal klaar is voor het nieuwe groeiseizoen.

Ook de komende week staan er weer verschillende activiteiten op het programma waarbij belangstellenden welkom zijn.

Op dinsdag 20 oktober gaan we met hulp van een bedrijf verder met het opknappen van het bos rond de nieuwe Belvedère in Groenendaal. Andere vrijwilligers kunnen tussen 10.00 en 16.00 uur aansluiten.

Daarnaast staat er een bijzondere buurtactiviteit gepland aan de Meijerslaan. Daar gaan we om 15.00 uur samen met buurtbewoners een nieuwe bloemenweide inzaaien rondom het onlangs geplaatste insectenhotel.

Het is een mooie gelegenheid om niet alleen zelf de handen uit de mouwen te steken, maar ook te leren hoe je een bloemenweide aanlegt en hoe je een insectenhotel aantrekkelijk maakt voor zijn toekomstige bewoners.

Want een insectenhotel zonder voldoende geschikte bloemen in de omgeving is natuurlijk een beetje als een hotel zonder restaurant.

Als ik deze week één boodschap zou willen meegeven, dan is het wel deze: wie volgend voorjaar wil genieten van bloemen, moet niet wachten tot de eerste warme lentedag.

Juist nu kunnen we de basis leggen voor maandenlang bloeiplezier. En dat is niet alleen mooi voor onszelf, maar vooral ook belangrijk voor bijen, vlinders, zweefvliegen en talloze andere insecten.

Bij MEERGroen blijven we daarom zaaien, planten, maaien en waar nodig frezen. Niet omdat de natuur dat allemaal niet zelf kan, maar omdat we haar in onze sterk veranderde leefomgeving soms een handje moeten helpen.

En wie zelf eens wil ervaren hoe leuk en leerzaam dat is, mag gerust komen meedoen!

Franke van der Laan

Stichting MEERGroen

Telefoon: 06-48226490

E-mail: [email protected]